حقوق مالکیت فکری

هر آنچه شما درباره حقوق خود باید بدانید

بستر حقوقی

بستر حقوقی تجاری‌سازی فناوری‌ها چیست؟

دانش افراد متخصص و سرمایه‌ی سرمایه‌گذاران و صنعتگران می‌تواند یک کسب و کار موفق ایجاد کند و بازده اقتصادی صنایع را افزایش دهد. خوشبختانه دانش فنی و تکنولوژی مانند دیگر اموال امکان نقل و انتقال را دارد و مالک آن می‌­تواند در ازای دریافت مبلغی مشخص حقوق ناشی از آن را به دیگران واگذار نماید. در حال حاضر مرسوم‌­ترین شیوه واگذاری دارایی‌هایی فکری، قالب قراردادی است. در این حالت طرفین می‌توانند بر پایه‌ی یک رابطه حقوقی صحیح و طبق شرایط مقرر در قرارداد، اقدام به انتقال تمام یا بخشی از حقوق ایجاد شده بواسطه مالکیت فکری را نموده و به انتفاع متقابل از آن دست یابند.

بر اساس پیشنهاد داناکالا به جای اینکه یکی از طرفین فقط آورنده‌ی سرمایه و طرف دیگر عهده‌دار اجرای فعالیت باشد، روش‌های ترکیب هوشمندانه منابع مالی و دانش در قالب انواع قراردادهایی که در ادامه شرح داده شده مد نظر است. بدین ترتیب فقط آورده‌ی مالی سرمایه‌گذاران و صنعتگران مد نظر نیست، بلکه تجربه تولید، شبکه توزیع و فروش، زیرساخت تبلیغاتی و سیستم اداری و مدیریتی یک سازمان یا فرد در کنار تیم فناور قرار گرفته و به رشد هرچه بهتر و سریع‌تر استارتاپ‌ها کمک می‌کند. از سوی دیگر با حضور سرمایه‌گذاران در مراحل توسعه فناوری و نظارت ایشان، محصول مد نظر مطابق بازخوردهای صاحبان صنایع توسعه می‌یابد و دانش بهره‌برداری از آن نیز به مرور در همین بازه زمانی منتقل می‌گردد. بدین ترتیب ایشان را از دریافت تکنولوژی‌های ناکارآمد و وابستگی بیش از اندازه به عوامل بیرونی که می‌تواند منجر به تجربه‌ای ناموفق گردد، می‌رهاند.

انواع قرارداد

انواع قراردادهای مشارکت وخرید فناوری

قرارداد مشارکت مدنی

یکی از قراردادهای پرکاربرد در فضای کسب و کار قرارداد مشارکت مدنی می‌باشد که به افراد اجازه می‌دهد بدون ثبت شرکت و پرداخت هزینه‌هایی اضافی وارد مشارکت شوند و از سرمایه‌های مادی و معنوی خود منافعی کسب نمایند. یکی از بهترین حالات این قرارداد مشارکت دانش و سرمایه است که از نوع “مشارکت مدنی خصوصی” می‌باشد. در این قرارداد یک طرف سرمایه مادی و طرف دیگر سرمایه معنوی خود را برای مشارکت در میان می‌گذارد.

در قرارداد مشارکت مدنی برای دارایی‌هایی فکری، سرمایه‌گذاری در مراحل توسعه و تجاری‌سازی فناوری صورت می‌پذیرد و منجر به افزایش سطح آمادگی فناوری و بازار می‌گردد. در این حالت سرمایه‌گذار و فناور متعهد می‌گردند در یک بازه‌ی زمانی مشخص با یکدیگر مشارکت داشته باشند. فناور با جذب سرمایه، سطح آمادگی فناوری خود را افزایش می‌دهد و ارزش دارایی فکری خود را افزایش می‌دهد. سرمایه‌گذار نیز با در اختیار گرفتن درصدی از سهام کسب و کار فناورانه در ازای سرمایه‌گذاری انجام شده ارزش سرمایه خود را افزایش می‌دهد.

قرارداد پروانه بهره‌برداری

پروانه بهره‌برداری یا لیسانس یکی از روشهای جدید و پرکاربرد انتقال فناوری میباشد. در قرارداد لیسانس، فناور مجوز استفاده از دانش فنی و یا به کارگیری اختراع را برای مدت معین و در یک محدوده جغرافیایی یا بازار مشخص در اختیار طرف دیگر قرار میدهد. بدین ترتیب شرکتها و صنایع به جای انجام فعالیتهای تحقیقاتی پیچیده که بخش قابل توجهی از منابع مالی، انسانی و زمانی را به خود اختصاص میدهد، با بهره‌گیری از حق امتیاز اختراع یا دانش فنی توسعه یافته، راندمان فنی و اقتصادی خود را افزایش داده و بازارهای فروش خود را توسعه میدهند. فناور یا مخترع نیز در قبال واگذاری پروانه بهره‌برداری مبلغی را به عنوان حق امتیاز دریافت میکند.

در قراردادهای لیسانس کالا در اختیار فرد قرار نمیگیرد، بلکه دانش فنی ساخت آن یا بهره‌برداری از یک ،  اختراع در اختیار طرف دوم قرار داده میشود. همچنین در این نوع قرارداد فروش و واگذاری مالکیت انجام نمیشود، بلکه اجازه استفاده از آن در اختیار طرف دیگر قرار میگیرد. در این نوع قرارداد معمولا مواردی از جمله محرمانگی، عدم رقابت و واگذاری به غیر، تولید و توزیع و فروش مطابق با استانداردها، انحصاری بودن و آموزش نیروی انسانی مطرح میگردد.

قرارداد مالکیت و ادغام

قرارداد مالکیت و ادغام زمانی مورد استفاده قرار میگیرد که یک استارتاپ توسط شرکتی بزرگتر از خود خریداری شود یا با شرکتی هم اندازه خود ادغام گردد. قرارداد ادغام، به شرکتهای بزرگ کمک میکند تا به دستاوردهای فناورانه و تجاری استارتاپها و شرکتهای کوچک و چابک دست یابند و ارزش افزودهی قابل توجهی در کمترین زمان برای خود و مشتریانشان ایجاد نمایند. این نوع قرارداد همچنین به استارتاپها کمک میکند خیلی زودتر و با سهولت بیشتری در در مسیر توسعه گام بردارند و از منابع شرکتهای بزرگ بهره‌مندگردند.

در روش ادغام ممکن است صاحبان اولیهی سهام در قبال دریافت وجه سهام خود را به صورت کامل واگذار کنند و یا همچنان سهامدار شرکت باقی بمانند اما حدود اختیارات آنها تغییر کند. در استفاده از این روش همسو بودن اهداف استراتژیک دو شرکت و سازگاری ساختارها از موضوعات مهم و قابل توجه می‌باشد.

سایر قراردادهای مرتبط

در طی مراحل توسعه، مشارکت و خرید فناوری، به جز قراردادهای مستقیم، تعداد قرارداد جانبی در مراحل مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد، که می‌توان از جمله‌ی آن‌ها به قرارداد محرمانگی و عدم افشا (NDA)، قرارداد هم‌بنیان‌گذاری (Co-funders) و … اشاره کرد.

انتفاع سرمایه‌گذار

نحوه انتفاع سرمایه‌گذار از سرمایه‌گذاری انجام شده

دریافت سهام (Equity)

دریافت سهام به ازای سرمایه‌گذاری انجام شده یکی از رایج‌ترین شیوه‌ها در سرمایه‌گذاری استارتاپ‌ها و کسب و کارهای فناورانه می‌باشد. در این شیوه با رشد استارتاپ و افزایش ارزش آن، ارزش سهام سرمایه‌گذار نیز افزایش می‌یابد. در مرحله‌ی بعدی جذب سرمایه، سرمایه‌گذاری می‌تواند سهام خود را به فروش برساند و سود حاصل از سرمایه‌گذاری خود را دریافت نماید و یا به عنوان سهامدار در ترکیب شرکت باقی مانده و در مراحل بعدی رشد حضور داشته و ارزش سهام خود را افزایش دهد.

قرض قابل تبدیل به سهام (Convertible)

در این روش سرمایه‌گذار مبلغی را در قالب قرض به شرکت نوپا می‌دهد و در عوض این اختیار را دارد که در جذب سرمایه مرحله بعد یا سرمایه را با یک نرخ سود از پیش تعیین شده پس بگیرد یا اینکه در شرکت سهامدار شود. در صورت انتخاب راهکار دوم بخشی از سهام شرکت با میزانی تخفیف نسبت به ارزش روز به سرمایه گذار واگذار می‌شود.

این روش برای مواقعی مفید است که تعیین ارزش استارتاپ به صورت دقیق امکان‌پذیر نیست و یا نظر سهامداران و سرمایه‌گذاران و صنعتگران با یکدیگر متفاوت می‌باشد. بدین ترتیب با گذشت زمان و رشد کسب و کار امکان ارزشگذاری شفاف‌تر وجود دارد و در این مرحله سرمایه‌گذاران می‌تواند با یکی از دو راهکار مذکور سود حاصل از سرمایه‌گذاری خود را دریافت نمایند.

دریافت حق امتیاز (Royalty)

دریافت حق امتیاز یا رویالتی به ازای سرمایه‌گذاری انجام شده، به معنای دریافت مبلغی از درآمد حاصل از فروش محصول در بازار میباشد. در این روش سرمایه‌گذار تا مدتی معین یا فروش تعدادی مشخص از محصول سود مد نظر خود از سرمایه‌گذاری انجام شده را دریافت مینماید .
شیوه‌ی انتفاع در روش رویالتی بدین صورت است که سرمایه‌گذار در ازای مبلغ سرمایه‌گذاری درصدی از سهام استارتاپ را در اختیار میگیرد. سپس در مرحله‌ی فروش محصول به ازای دریافت مبلغی تحت عنوان رویالتی در طول زمانی مشخص، سهام خود را به فناور مسترد میکند.

انتفاع فناور

نحوه انتفاع فناور از واگذاری مجوز بهره برداری یا مالکیت فناوری

دریافت مبلغ به صورت یکجا

فناور یا اعضای اصلی یک استارتاپ در ازای واگذاری تمام یا بخشی از فناوری و سهام خود مبلغی را مطابق با ارزش فناوری یا سهام واگذار شده دریافت مینمایند. این مبلغ میتواند بر اساس توافق طرفین به صورت یکجا و پس از عقد قرارداد به ایشان پرداخت میگردد. در صورتی که واگذاری به صورت کامل انجام شود، فناور یا اعضای تیم در مراحل بعدی توسعه و فروش حضور ندارد و با دریافت مبلغ مورد نظر از ادامه مسیر این کسب و کار یا فناوری خارج میشوند. اما در صورتی که بخشی از سهام خود را واگذاری نمایند، معمولا بخش قابل توجهی از مبلغ دریافت شده را در همان کسب و کار سرمایه‌گذاری مینمایند تا با رشد و توسعه آن ارزش سهام خود را افزایش دهند.

دریافت مبلغ به صورت قسطی

با توجه به ارزش‌گذاری انجام شده بر روی یک فناوری یا استارتاپ، فناور یا اعضای اصلی یک استارتاپ همانند آنچه در بالا توضیح داده شد میتوانند تصمیم به واگذاری تمام یا بخشی از سهام خود بگیرند. مبلغ دریافتی میتواند بر اساس توافق طرفین در چند قسط و با نسبتهای از پیش تعیین شده به فناور یا اعضای تیم پرداخت گردد.

دریافت حق امتیاز (Royalty)

در روش دریافت حق امتیاز، فناور با واگذاری فناوری مبلغ آن را به صورت یکجا یا در چند قسط دریافت نمیکند، بلکه با توافق انجام شده با خریدار، در ازای فروش هر محصول مبلغی را به عنوان حق امتیاز یا رویالتی دریافت میکند. در این شیوه معمولا دریافت رویالتی تا مدت زمانی معین یا تا فروش تعدادی مشخص از محصول ادامه می‌یابد.

به بالای صفحه بردن